Stijgende Temperaturen en Kwetsbare Groepen
(Gepubliceerd in de krant Amigoe op 11 maart 2026)
Deze nieuwe serie gaat over de noodzaak om meer schaduwbomen te planten in de wijken, de binnenstad en bij de scholen op Curaçao. Een schaduwboom is een boomsoort die door haar kruinvorm, bladstructuur en bladerdichtheid in staat is om gedurende het grootste deel van het jaar effectieve, en aaneengesloten schaduw, te bieden in de buitenruimte. Een schaduwboom kenmerkt zich door een brede, of goed vertakte kroon, en voldoende bladoppervlak om directe zoninstraling te filteren en zo de gevoelstemperatuur merkbaar te verlagen. Daarbij speelt niet alleen de aanwezigheid van bladeren een rol, maar ook de dichtheid en spreiding ervan. Bomen die gedurende langere droge perioden hun blad verliezen, en daardoor tijdelijk weinig tot geen schaduw bieden, zijn daarom minder geschikt als structurele schaduwbomen in stedelijke toepassingen. Veel palmsoorten worden in deze context doorgaans niet als volwaardige schaduwbomen beschouwd, omdat hun smalle kroon en beperkte bladdekking slechts gefragmenteerde schaduw geven.
Voordat we ingaan op de schaduwbomen zelf, besteden we in dit artikel eerst aandacht aan de hoge, en stijgende, temperaturen op het eiland. Curaçao kent een warm klimaat met een hoge luchtvochtigheid. De gemiddelde temperatuur op Curaçao ligt momenteel rond de 28 °C. Dit is echter aan het veranderen!
Temperaturen stijgen
Het klimaat van Curaçao warmt op en naar verwachting zullen de temperaturen in de toekomst verder blijven stijgen. De Meteorologische Dienst van Curaçao heeft scenario’s ontwikkeld voor de gevolgen van klimaatverandering voor Curaçao. Rond 2050 kan de gemiddelde temperatuur op het eiland ongeveer 1 °C hoger liggen dan nu. Tegen het einde van de eeuw kan dit oplopen tot 3 °C of meer, vooral als de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen hoog blijft.
Het hete seizoen wordt langer
Momenteel bedraagt het gemiddelde aantal hete dagen per jaar 17. Een hete dag wordt gedefinieerd als een dag met een gemiddelde temperatuur boven de 29.2 °C. Naarmate de temperaturen stijgen, zal het hete seizoen langer duren. Het jaar 2024 waarin Curaçao werd geteisterd door een langdurige hittegolf was slechts een voorproefje. Rond 2050 zal het gemiddelde aantal hete dagen niet 17 maar tussen de 92 en 156 bedragen, afhankelijk van de wereldwijde uitstoot van broeikassen. Tegen het einde van de eeuw zal het gemiddelde aantal hete dagen tussen de 99 en 298 dagen liggen, afhankelijk van de wereldwijde uitstoot van broeikassen. In het ergste scenario van 298 hete dagen zullen we dus gemiddeld 10 hete maanden per jaar hebben.
Ook de nachttemperaturen zullen stijgen
Niet alleen zullen de dagtemperaturen stijgen, maar ook de nachtelijke temperaturen stijgen. In de nacht is het normaliter koeler dan overdag, maar door klimaatverandering wordt verwacht dat de temperaturen ook s ’nachts zullen stijgen. Hierdoor wordt het moeilijker voor mensen en gebouwen om af te koelen. Warmere nachten kunnen de hittestress verhogen, vooral bij kwetsbare groepen, omdat het lichaam minder verlichting krijgt van de hitte.
Kortom, het toekomstige klimaat van Curaçao wordt verwacht warmer te zijn, met een langer heet seizoen en warmere nachten. Dit heeft gevolgen voor de gezondheid van mensen op het eiland. Hieronder bespreken we de gezondheidsrisco’s en welke bevolkingsgroepen het meest kwetsbaar zijn.
Hogere temperaturen en de gezondheid
Door de stijgende temperaturen raken mensen sneller oververhit, worden ze sneller moe en lopen ze meer risico op uitdroging of hitte-uitputting. De hoge luchtvochtigheid op Curaçao verergert dit probleem. Wanneer het warm is, koel je jezelf door te zweten. Het zweet op de huid verdampt en neemt daarbij warmte mee. In gebieden met een lage luchtvochtigheid kan dit vocht snel verdampen, soms zelfs zonder dat er duidelijke zweetdruppels ontstaan. Daardoor kan het lichaam zich beter afkoelen. Wel is het in zo’n klimaat belangrijk om veel te drinken, omdat je ongemerkt veel vocht verliest. Een hoge luchtvochtigheid daarentegen maakt het voor het lichaam juist moeilijker om warmte kwijt te raken. En Curaçao heeft een hoge luchtvochtigheid. In vochtige lucht verdampt zweet minder goed, omdat de lucht al grotendeels verzadigd is met waterdamp. Er kan dus minder extra vocht bij. Hierdoor kan het lichaam minder efficiënt afkoelen en voelt het vaak veel warmer aan dan de temperatuur die de thermometer aangeeft.
Ook warmere nachten vergroten het probleem. ’s Nachts moet het lichaam herstellen van de inspanningen van de dag. Als de temperatuur hoog blijft krijgt het lichaam weinig kans om gedurende de nacht te herstellen. Een slechte nachtrust kan de gevolgen van hitte overdag versterken. Langdurige hitte kan bovendien bestaande gezondheidsproblemen, zoals hart- en vaatziekten, verergeren.
We hebben in zijn algemeenheid weinig inzicht in de gevolgen van hitte voor de gezondheid van de bevolking, omdat relevante statistieken vaak ontbreken. Wanneer bijvoorbeeld iemand komt te overlijden en een arts de doodsoorzaak moet registreren, wordt bijvoorbeeld “hartstilstand” vermeld. Het is echter goed mogelijk dat een oudere persoon met onderliggende gezondheidsproblemen, die in een niet gekoelde ruimte verblijft, tijdens een hete periode zodanige hittestress ondervindt dat dit de feitelijke aanleiding vormt voor de hartstilstand. Hitte wordt echter niet geregistreerd als doodsoorzaak, noch als een factor die daaraan heeft bijgedragen. Het is daarom raadzaam om statistieken te ontwikkelen waarmee de effecten van hitte op de volksgezondheid beter kunnen worden gemonitord.
Wat zijn de bevolkingsgroepen die het meest worden getroffen door de toegenomen hitte? Hieronder zullen we ingaan op de effecten van hitte op schoolkinderen in niet gekoelde klaslokalen, de arme delen van de bevolking, en de ouderen.
Schoolkinderen in niet gekoelde klaslokalen
Hitte heeft een directe invloed op het leervermogen van kinderen. Bij hoge temperaturen neemt de concentratie af, worden leerlingen sneller moe en kunnen klachten zoals hoofdpijn ontstaan. Niet alle klaslokalen hebben airco. Onderzoek laat zien dat leerprestaties merkbaar dalen wanneer het in en rond schoolgebouwen te warm is. Op veel scholen op Curaçao is er weinig schaduw. Schoolpleinen zijn vaak verhard met tegels of beton en liggen grotendeels in de volle zon. Tijdens pauzes en buitensport staan kinderen daardoor langdurig in de hitte, met een verhoogd risico op oververhitting en huidverbranding.
Het armere deel van de bevolking
Niet iedereen wordt even hard getroffen. Ongeveer een derde van de bevolking van Curaçao leeft onder de armoedegrens. Deze mensen hebben vaak minder toegang tot airconditioning, ventilatie of goed geïsoleerde woningen. Hun huizen warmen snel op en koelen ’s nachts moeilijk af. Daardoor lopen zij extra risico op gezondheidsproblemen door hitte en vochtigheid.
Hogere temperaturen in huis overdag
Ouderen
Ouderen zijn extra kwetsbaar voor blootstelling aan hitte. Curaçao heeft bovendien een vergrijzende bevolking. Bij ouderen werkt de temperatuurregeling van het lichaam vaak minder goed en is het dorstgevoel soms verminderd. Daardoor drinken zij minder, terwijl ze juist meer vocht nodig hebben. Dit vergroot het risico op uitdroging en oververhitting. Warme en vochtige nachten maken het herstel voor hen nog zwaarder. Ouderen op Curaçao die moeten rondkomen van alleen de AOV staan soms voor moeilijke keuzes, zoals tussen het kopen van voedsel en het betalen van de elektriciteit voor airconditioning. Door deze mogelijke grotere blootstelling aan hitte loopt deze groep een verhoogd risico op (ernstige) gezondheidsproblemen. Daarnaast bezoeken veel oudere toeristen het eiland. Zij zijn niet altijd gewend aan de combinatie van hitte en hoge luchtvochtigheid, kunnen de risico’s onderschatten en daardoor sneller oververhit raken.
Hogere nachttemperaturen
Door de stijgende temperaturen, langere hitteperiodes en warmere nachten wordt het belangrijk om maatregelen te nemen. Voldoende water drinken, schaduw opzoeken, activiteiten aanpassen aan de hitte en zorgen voor koele plekken in huis is essentieel. Extra aandacht voor kwetsbare groepen, zoals ouderen, mensen met een laag inkomen en schoolkinderen, is nodig om de gezondheid van inwoners en bezoekers te beschermen in een warmer Curaçao. Een relatief goedkope en eenvoudige wijze van het beschermen van de bevolking tegen hitte is het planten van schaduwbomen.
In het volgende artikel gaan we daarom in op het belang van schaduwbomen in de verstedelijkte omgeving. We zullen zien dat schaduwbomen de directe instraling van de zon op de huid verhinderen. Ook zullen we ingaan op het koelend effect van bomen. Doordat de bladeren water laten verdampen koelt een boom ook de omgeving. Op een zonnige dag kan de luchttemperatuur onder een boom 1 tot 3 °C lager zijn dan in de volle zon. Omdat ook de directe instraling op de huid wordt tegengehouden kan de gevoelstemperatuur in de schaduw van bomen wel 5 °C of meer lager zijn dan in de volle zon.