Genezing van Sikkelcelziekte
(Gepubliceerd in de krant Amigoe op 25 februari 2026)
In het vorige artikel zijn behandelmethodes van sikkelcelziekte besproken. Deze methodes richten zich echter op de bestrijding van de symptomen van sikkelcelziekte. Deze methodes genezen sikkelcelziekte echter niet. In dit artikel wordt ingegaan op twee behandelingen die sikkelcelziekte wel kunnen genezen namelijk beenmergtransplantatie en gentherapie.
Beenmergtransplantatie
De enige behandeling die sikkelcelziekte momenteel daadwerkelijk kan genezen, is een stamcel- of beenmergtransplantatie. Hierbij wordt het zieke beenmerg vervangen door gezond beenmerg van een geschikte donor, waardoor het lichaam nieuwe, gezonde rode bloedcellen kan maken. Deze behandeling is echter intensief en risicovol, en geschikte donoren, vaak een broer of zus met een identieke weefseltypering, zijn schaars.
Gentherapie
De grootste hoop voor de toekomst ligt bij gentherapie, een snel ontwikkelend gebied binnen de moderne geneeskunde. Recente technieken op het gebied van gentherapie zijn virus-gebaseerde genaanpassing en de revolutionaire CRISPR-Cas9-technologie. Deze technieken richten zich erop om het defecte HBB-gen te corrigeren. Het HBB-gen bevat de blauwdruk voor de β-keten van hemoglobine in de rode bloedlichaampjes. Dit is het eiwit dat zuurstof bindt en vervoert. De sikkelcelmutatie verandert één enkel aminozuur in deze β-keten wat dan weer de oorzaak is van sikkelcelziekte. Een andere mogelijkheid is het lichaam te stimuleren meer foetaal hemoglobine te produceren.
De eerste patiënten die deze behandelingen hebben ondergaan, laten spectaculaire verbeteringen zien. Het aantal crises is minder, de bloedwaarden zijn beter en in sommige gevallen is sprake van functionele genezing. Hoewel deze therapieën voorlopig nog duur en complex zijn, wordt verwacht dat ze de komende jaren een grote rol zullen spelen in het definitief behandelen van sikkelcelziekte.
Nieuwe methode gentherapie gebruikmakende van CRIPR-Cas9
Een voorbeeld van gentherapie dat gebruikt maakt van CRIPR-Cas9 is een veelbelovende nieuwe methode ontwikkeld door onderzoekers van de Laat groep, Erasmus MC en Sanquin. Om deze methode te begrijpen is het belangrijk te weten dat het ongeboren kind geen HBB gen heeft maar een ander gen dat dezelfde functie heeft. Dit is het HBG gen. Bij volwassenen waarbij het HBB gen is gemuteerd, is het HBG gen van het ongeboren kind echter nog gezond.
Deze nieuwe technologie richt zich daarom op dit nog gezonde foetale hemoglobine-gen (HBG), dat normaal alleen vóór de geboorte actief is en na de geboorte wordt uitgezet. Deze aanpak, maakt gebruik van een innovatieve techniek waarbij het nog gezonde foetale hemoglobine-gen (HBG) opnieuw wordt “aangezet” door het dichter bij een genetische “schakelaar” te brengen die het gen weer kan “aanzetten”. Het dichter bij de genetische schakelaar brengen gebeurt met behulp van CRISPR-Cas9, een soort moleculaire schaar, die gericht stukjes DNA kan verwijderen tussen het HBG gen en de schakelaar. Door het gezonde foetale hemoglobine-gen (HBG) dichter bij de genetische schakelaar te brengen wordt het weer aangezet. Hierdoor kan de productie van gezond hemoglobine worden hersteld.
Deze methode bleek te werken in bloedstamcellen van zowel gezonde donoren als patiënten met sikkelcelziekte. Bloedstamcellen vormen de basis voor de aanmaak van alle bloedcellen in het lichaam. Het bijzondere van deze strategie is dat geen externe genen worden toegevoegd. Deze techniek zou ook voor andere genetische aandoeningen, waarbij inactieve genen een rol spelen, gebruikt kunnen worden.
In het bijgevoegde plaatje is schematisch weergegeven hoe de gentheraptie plaatsvindt. Het bovenste deel van het plaatje laat de uitgangsituatie zien. Het (gezonde) foetale hemoglobine-gen is na de geboorte uitgezet en het (defecte) volwassen hemoglobine-gen heeft overgenomen. Nadat met CRISPR-Cas9 technologie de afstand tussen de schakelaar en het foetale hemoglobine-gen is verkleind, is het (gezonde) foetale gen opnieuw geactiveerd.
Dit artikel is het laatste artikel in deze reeks over sikkelcelziekte. We hebben gezien dat sikkelcelziekte een erfelijke aandoening is waarbij rode bloedcellen een afwijkende, sikkelvormige structuur aannemen, met pijnlijke aanvallen en orgaanschade als gevolg. De behandeling richt zich vooral op het voorkomen van klachten, het verlichten van pijn en het verminderen van complicaties, onder andere met medicijnen en ondersteunende zorg.
Voor sommige patiënten biedt een beenmergtransplantatie een mogelijke genezing, omdat het defecte bloedvormende systeem wordt vervangen door gezond donor¬beenmerg. Daarnaast ontwikkelt gentherapie zich snel. Deze experimentele benadering probeert het onderliggende genetische defect te corrigeren. Hoewel nog in onderzoek, bieden deze technieken hoop op duurzamere oplossingen. Hiermee sluiten we de reeks af, met aandacht voor wat vandaag mogelijk is, en wat de toekomst veelbelovend maakt.
Volgende serie
De volgende reeks gaat over schaduwbomen op Curaçao. De aarde is aan het opwarmen. De temperaturen stijgen. Ook neemt het aantal hete dagen toe. Verder wordt het ook in de nacht warmer. We voelen dit met name daar waar veel is gebouwd. Beton en asfalt houden namelijk de hitte lang vast en geven de hitte weer af in de nacht. In zijn algemeenheid wordt het door de toenemende hitte steeds onaangenamer om op hete dagen buiten te zijn.
Het planten van bomen voor schaduw draagt bij aan een oplossing voor dit probleem. Schaduwbomen verhinderen dat de huid wordt blootgesteld aan directe straling van de zon. Ook verlagen schaduwbomen de luchttemperatuur. In de komende reeks wordt ingegaan op de temperatuurstijging als gevolg van klimaatsverandering, het belang van schaduwbomen en hoe deze te planten. Ook worden enkele voorbeelden van schaduwbomen die geschikt zijn om te worden geplant in de stad, diepgaand besproken.