De Kat als Invasieve Soort - Een Geliefd Huisdier met een Zware Ecologische Voetafdruk
Gepubliceerd in de krant Amigoe op 18 november 2026
Een bakje water, wat brokjes en een kat die dankbaar komt aanlopen. Wie een zwerfkat voert, wil een dier helpen. Toch kan diezelfde kat even later een hagedis grijpen of een vogelkuiken doden. Daar ligt het dilemma: een geliefd huisdier kan tegelijkertijd een bedreiging zijn voor wilde dieren. Op Curaçao, waar bijzondere soorten op een klein oppervlak samenleven, vraagt dat om verantwoordelijkheid.
De huiskat, Felis catus, is door mensen over de wereld verspreid en behoort niet tot de oorspronkelijke fauna van Curaçao. Waar geïntroduceerde katten zich vestigen en inheemse dieren schaden, functioneren zij als invasieve exoten. Dat is een ecologische beschrijving, geen moreel oordeel. De kat volgt haar jachtinstinct. Mensen bepalen waar zij terechtkomt en hoeveel ruimte zij krijgt om te jagen.
Niet alleen verwilderde katten veroorzaken schade. Ook zwerfkatten, en huiskatten die buiten rondlopen, vangen wilde dieren. Een volle voerbak schakelt het jachtinstinct niet uit. Voor een vogel of hagedis maakt het weinig verschil of de aanvaller een eigenaar heeft. Alleen de schuwe, moeilijk benaderbare katten aanpakken, laat daarom een deel van het probleem bestaan.
Waarom eilanden kwetsbaar zijn
Veel eilanddieren ontwikkelden zich zonder de jachtdruk van roofzoogdieren die later door mensen werden ingevoerd. Hun populaties zijn vaak klein en hebben weinig uitwijkmogelijkheden. Vooral vogels die op de grond broeden, zijn gemakkelijk bereikbaar. Een kolonie kan bovendien jarenlang volwassen vogels blijven tellen, terwijl nauwelijks jongen overleven. De achteruitgang wordt dan pas laat zichtbaar.
Een nest van de lachmeeuw met 2 kuikens op de grond (Credit: Donna A. Dewhurst / USFWS)
Op Curaçao verdienen onder meer grondvogels zoals de tapa kaminda, de sprinkhaangors en de sloke bijzondere aandacht. Dit geldt ook voor broedkolonies van sterns, de kaweta di pata en de shon Piet. Ook kleine zoogdieren zoals de Curaçaose veldmuis en het Curaçaos konijn en reptielen zoals de Curaçaose slang kunnen ten prooi vallen aan katten. Het Wageningse rapport over invasieve soorten uit 2025 noemt katten als mogelijke medeverklaring voor het ontbreken van bepaalde kleine landzoogdieren en grondvogels op Bonaire die op naburige eilanden wel nog voorkomen. Dat is een aanwijzing, geen bewijs dat katten daar als enige oorzaak verantwoordelijk voor zijn.
Hoeveel wilde dieren katten jaarlijks op het hoofdeiland Curaçao doden, is uit de geraadpleegde bronnen niet betrouwbaar vast te stellen. Buitenlandse aantallen mogen daarom niet zomaar naar onze situatie worden omgerekend. Maar de regionale voorbeelden laten zien dat het risico voor kwetsbare broedplaatsen concreet is.
Eén kat kan veel schade aanrichten
Het rapport beschrijft hoe op Saba een verwilderde kat een bijna vliegvlug jong van de roodsnavelkeerkringvogel uit een nest belaagt. Deze zeevogel broedt in rotsholten en legt per broedpoging maar één ei. Het verlies van dat ene jong betekent dus dat die broedpoging geen nakomeling oplevert.
Een kat valt een jong van de roodsnavelkeerkringvogel aan
Voor Bonaire vermeldt hetzelfde rapport een door onderzoeker P. Bertuol vastgelegde gebeurtenis waarbij één zwerfkat in één nacht een sternkolonie van meer dan dertig broedparen verwoestte. Zo’n voorbeeld laat zien waarom zelfs enkele katten bij een broedkolonie een ernstig probleem kunnen vormen. Het aantal katten alleen zegt onvoldoende over de mogelijke schade.
Klein Curaçao laat herstel zien
Dicht bij huis biedt Klein Curaçao een hoopvol voorbeeld. In juli 2001 troffen onderzoekers een verlaten kolonie Amerikaanse dwergsterns aan, met dode sterns verspreid over de broedplaats. Dat wees op mogelijke kattenpredatie. Carmabi verwijderde de verwilderde katten in oktober van dat jaar. De geiten waren al eerder weggehaald. Tussen 2000 en 2005 volgde aanplant van inheemse bomen, struiken, kruiden en grassen.
Onderzoek van Debrot en medeonderzoekers, gepubliceerd in 2023, beschrijft het daaropvolgende herstel. In 2002 waren maximaal 140 broedparen van één soort gedocumenteerd: de Amerikaanse dwergstern. In 2021 werden ruim 430 broedparen van zee- en kustvogels samen vastgesteld, in 2022 ongeveer 650. Tijdens het onderzoek in 2021 en 2022 werd het broeden van acht aanvullende soorten bevestigd. De bonte stern en brilstern leverden zelfs nieuwe broedregistraties voor Curaçao op.
De onderzoekers beschreven Klein Curaçao daarmee als de meest soortenrijke en actieve zeevogelbroedplaats van de eilandengroep. Het verwijderen van schadelijke ingevoerde zoogdieren maakte herstel mogelijk. Hoe groot het afzonderlijke aandeel van kattenverwijdering was, valt echter niet precies vast te stellen: ook het verdwijnen van geiten en het herstel van de begroeiing veranderden het eiland.
Meer broedparen betekenen bovendien niet automatisch dat voldoende jongen uitvliegen. Bij gevolgde nesten van de Cayennestern verdwenen in 2021 alle eieren. Wildcamera’s legden vast hoe ratten eieren meenamen, soms al in de nacht nadat ze waren gelegd. Herstel vraagt dus aandacht voor zowel de terugkeer van broedvogels als hun daadwerkelijke broedsucces.
Katten zijn geen betrouwbare rattenbestrijders
Een veelgehoord argument is dat katten nodig zijn om ratten onder controle te houden. Het Wageningse rapport waarschuwt voor die aanname. Op Saba kwamen katten vooral voor in lage, droge gebieden, terwijl ratten vaker de hoger gelegen, dichter begroeide delen gebruikten. Daardoor overlappen hun leefgebieden onvoldoende om op effectieve bestrijding te kunnen rekenen.
Ook onderzoek elders laat zien dat katten relatief weinig ratten vangen en gemakkelijker prooien, zoals vogels en hagedissen, kunnen kiezen. Minder zichtbare ratten betekenen bovendien niet noodzakelijk minder ratten: zij kunnen katten ontwijken. Klein Curaçao toont dat vogelherstel mogelijk is na kattenverwijdering terwijl ratten aanwezig blijven. Tegelijk blijft afzonderlijk rattenbeheer nodig om eieren en kuikens te beschermen.
Wat kunnen we op Curaçao doen
De eerste stap begint huis. Houd katten binnen of heb een goed afgesloten buitenren met ruimte om te klimmen, schuilen en spelen. Alleen ’s nachts binnenhouden beschermt wilde dieren onvoldoende, omdat katten ook overdag jagen. Castratie en sterilisatie voorkomen ongewenste nestjes; chippen en registreren helpen gevonden dieren terug te brengen. Wie niet meer voor een kat kan zorgen, moet hulp zoeken bij opvang of herplaatsing.
Bij TNR, oftewel vangen, onvruchtbaar maken en terugplaatsen, blijft een belangrijk onderscheid nodig. Sterilisatie voorkomt voortplanting, maar stopt het jagen niet. Terugplaatsing bij een kwetsbare broedkolonie neemt het onmiddellijke gevaar dus niet weg. In woonwijken kunnen sterilisatie, adoptie en het voorkomen van achterlaten samen de aanwas beperken. Rond belangrijke broedplaatsen moet het doel zijn katten duurzaam buiten te houden. Daar passen geen nieuwe voerplekken of terugplaatsingen.
Gevangen dieren vragen om een zorgvuldig en humaan uitgevoerde aanpak, met deskundige beoordeling en zoveel mogelijk verantwoorde opvang of herplaatsing. Alleen voeren zonder vervolgbeheer biedt de natuur geen bescherming. Bewoners, hotels en restaurants kunnen helpen door voedselafval af te schermen en samen te werken met dierenwelzijnsorganisaties en natuurbeheerders.
Beschermen vraagt volhouden
Op Klein Curaçao waarschuwen de onderzoekers ook voor herintroductie van katten en verstoring door bezoekers. De studie vermeldt zelfs dat vanaf 2019 opnieuw een verzorgde huiskat aanwezig was. Een eerdere verwijdering biedt dus geen blijvende garantie. Voorlichting, afspraken met touroperators, bescherming van broedzones en herhaalde controles blijven nodig.
Voor Curaçao is een praktisch begin het inventariseren van katten rond kwetsbare broedplaatsen en het volgen van nesten: hoeveel eieren komen uit en hoeveel jongen vliegen uit? Overheid, dierenartsen, vrijwilligers en natuurbeheerders kunnen daarop gezamenlijke maatregelen afstemmen. Klein Curaçao laat zien dat herstel mogelijk is. Zorg voor katten hoort daarbij samen te gaan met zorg voor de wilde dieren waarop zij jagen.
Foto kop artikel: Brisbane City Council (CC BY 2.0)