De Savonet Plantagegebouwen
(Gepubliceerd in de krant Amigoe op 21 mei 2025)
In de vorige twee delen zijn we ingegaan op de gebouwen op een plantage en de architectuur van het landhuis. In dit deel komen de gebouwen op specifiek de plantage Savonet aan de orde. Gekozen is voor Savonet omdat dit de enige plantage op Curaçao is waar niet alleen het landhuis, maar ook bijna alle bijgebouwen en bouwwerken in het buitengebied nog bestaan. Bij de andere plantages zijn deze grotendeels verdwenen. Savonet is eigendom van Carmabi. Vanuit Savonet worden het Christoffelpark en het Shete Boka park beheerd. Op Savonet kan je ook de toegangskaartjes voor het Christoffelpark kopen.
HOOFDGEBOUWEN
Landhuis Savonet
Landhuis Savonet is een prachtig landhuis in barokstijl. Tegenwoordig is het landhuis een museum. Het landhuis heeft een zadeldak met een inzwenkende en uitzwenkende topgevel. Boven op de gevel bevindt zich een peervormige versiering. Aan zowel de voorzijde, alsook de achterzijde, bevinden zich op het dak 3 dakkapellen. Rondom het landhuis bevindt zich een terras. Aan de voorzijde en achterzijde heeft het landhuis een galerij met een lessenaardak dat aansluit op het zadeldak.
Landhuis Savonet
We gaan nu naar de achterkant van het landhuis. Hier bevonden zich een washok en toiletten. Toiletbezoek was in vroegere tijden kennelijk een sociale bezigheid omdat zich in het gebouwtje drie toiletten bevinden zonder enige afscheiding. Naast het landhuis bevindt zich de broodoven in de voormalige “Kura di Baka” waar vroeger de koeien liepen. De broodoven is recent weer in gebruik genomen voor demonstraties zoals te zien op de foto.
Broodbakken in de oven van de plantage
Magasina
Savonet heeft een grote magasina. Een magasina is een voorraadschuur voor de opslag van landbouwproducten. Op het dak van de magasina van Savonet wordt regenwater opgevangen. Het regenwater wordt opgeslagen in het reservoir in een separaat huisje naast de magasina. Aan de andere kant van de magasina was een ruimte waar het rijtuig, in het Papiaments “kitoki” genaamd, werd gestald. Tegenover de magasina ligt in de openlucht de dorsvloer. Dorsen is het proces van het verwijderen van de graankorrel uit de rijpe aar. Op de dorsvloer werd de Sorghum (Maishi Chikitu) gedorst. Momenteel wordt de dorsvloer wel vaker voor kleine evenementen gebruikt.
Vereenvoudigde Plattegrond Savonet Plantagecomplex
BIJGEBOUWEN LINKERKANT
Het landhuis en de magasina zijn de grootste gebouwen op de plantage Savonet. De bijgebouwen liggen langs een weggetje dat begint bij de poort en dwars door het complex loopt. We zullen, binnenkomende door de ingang van Savonet, eerst de bijgebouwen aan de linkerkant bespreken. Daarna zullen we, wederom binnenkomende door de poort, alle bijgebouwen aan de rechterkant bespreken. De bijgebouwen zijn genummerd op het bijgevoegde kaartje.
Carbonhok
Als je door de poort van Savonet naar binnenloopt tref je links het carbonhok (1) aan. Hier werd de houtskool opgeslagen. Tot voor kort werden hier de kaartjes voor het Christoffelpark verkocht. Houtskool was heel belangrijk op een plantage omdat op houtskool werd gekookt.
Kalkhok
Na het carbonhok volgt het kalkhok (2). Van kalk werd de specie gemaakt om te metselen. Boven het kalkhok bevindt zich een duiventil. Duiven werden in die tijd gegeten.
Bewaarplaats huiden
Na het kalkhok volgt de bewaarplaats van huiden (3). Tegenwoordig is de bewaarplaats van huiden het kantoor van de manager. Recht boven de bewaarplaats van de huiden bevindt zich het melkhuisje (4). De ingang van het melkhuisje is te bereiken via het terras van het landhuis.
Kerker
Na de bewaarplaats van de huiden volgt de kerker (5). De kerker bevindt zich onder het terras van het landhuis. Later kreeg de kerker de functie van zouthok. Nadat in het landhuis een museum werd gevestigd werd de functie van kerker weer teruggebracht. In de kerker is het beeld van een hurkende slaafgemaakte te zien. Een aantal jaren geleden is een nieuwe nachtwaker, die Savonet niet kende, gillend weggerend en nooit meer teruggekomen. Hij had met zijn zaklamp in de kerker geschenen en dacht een geest te hebben gezien.
Kerker
Paardenstal
We gaan het landhuis voorbij. Naast het landhuis is de paardenstal (6). Hier was ruimte voor het stallen van 6 paarden.
Paardenstal
Werkplaats
Na de paardenstal komen we aan bij de werkplaats (7). Hier werden met name de gereedschappen geslepen. De werkplaats is nu een overdekte waar met name natuurlessen aan klassen schoolkinderen worden gegeven door de gidsen van Carmabi.
Woning
Na werkplaats treffen we een woning aan (8). Hier zou voor 1863 de opzichter, in het Papiaments “vitó” genaamd, hebben gewoond. Maar helemaal zeker is dit niet. De woning is ook gebruikt als logeergebouw. Ook de rondreizende vroedvrouw verbleef hier.
Maalderij
Na de woning komt de maalderij (9). Hier werden granen gemalen. Naast de maalderij is een poort genaamd “Porta Mulina”. Deze poort geeft toegang tot het gebied achter het landhuis.
Smidse (10)
Naast de Porta Mulina is de smidse. Hier werd hang- en sluitwerk gemaakt. Ook werden hier de ijzeren banden voor karrewielen gemaakt. Carmabi heeft de smidse recent weer smederij gereedschappen voorzien. Ook worden momenteel lessen in het smeden van ijzeren onderdelen worden gegeven. De smidse is het laatste monumentale gebouw aan de linkerkant.
Carmabi Ranger Briand Victorina aan het werk en het vuur in de smidse
BIJGEBOUWEN AAN DE RECHTERKANT
Opslagruimte dividivipeulen (11)
We gaan weer terug naar de ingangspoort van Savonet maar kijken nu naar de rechterkant. Het eerste gebouw was de opslagschuur voor dividivipeulen (11). De dividivipeulen zijn de vruchten van de Watapana (Caesalpinia coriaria). De Watapanaboom wordt daarom ook Dividivi genoemd. Deze boom heeft een karakteristieke groei met de wind mee. Rijpe dividivipeulen bevatten looizuur dat werd gebruikt voor het looien van huiden. Dividivipeulen werden ook geëxporteerd. Momenteel heeft de ruimte voor de opslag van dividivipeulen de functie van kaartjeskantoor waar de kaartjes voor het Christoffelpark worden verkocht.
Opslag ossejukken, hooibalen, katoenzaad, varkenshok, koraal jonge geitjes en geitenkoraal
Na de opslagschuur voor dividivipeulen (11) volgen aan de rechterkant meerdere ruimtes. Deze ruimtes werden gebruikt voor de opslag van ossejukken (12), hooibalen (13), katoenzaad en ander geïmporteerd koeienvoedsel (14). Ook was hier een ruimte voor het houden van varkens (15). Na het varkenshok volgt een koraal voor het houden van jonge geitjes (16). Momenteel is hier het terras van het restaurant waar men iets kan eten en drinken. Naast de ruimte met de jonge geitjes volgt de geitenkoraal (17).
SLAVENDORP
De Weg naar Westpunt doorkruist het Savonetcomplex. Aan de overkant van de Weg naar Westpunt ligt het slavendorp. Het slavendorp bestaat uit 18 stenen huisjes. Deze slavenhuisje verkeren nu in vervallen staat. De Stichting Restauratie & Behoud Slavendorp Savonet, die het slavendorp in erfpacht heeft, is voornemens 16 van de slavenhuisjes te renoveren en om te bouwen tot een ecohotel. De 2 overige huisjes zijn het huidige restaurant Oasis, dat nu is gesloten.
Het bestaan van het slavendorp met stenen huisjes betekende overigens niet dat alle slaafgemaakten in stenen huisjes woonden. Zo’n twee eeuwen geleden had Savonet bijna 250 slaafgemaakten. De meerderheid der slaafgemaakten woonden in kunukuhuisjes. In de 18 stenen huisjes woonden waarschijnlijk de opzichters, sommige bevoorrechte slaafgemaakten en sommige huisjes dienden mogelijkerwijs als gastenverblijf. De informatie over wie in de stenen huisjes woonden is echter niet meer te achterhalen. Het blijft dus gissen.
Slavendorp Savonet
KORALEN
Aan de rand van het Savonetcomplex bevinden zich op meerdere locaties koralen voor het vee. De koralen achter de smidse zaten in vroegere tijden vol met geiten. De koralen aan de overkant van de Weg naar Westpunt zaten vroeger vol met schapen.
BOUWWERKEN IN HET BUITENGEBIED
Buiten het gebouwencomplex, in het Christoffelpark, liggen vele bouwwerken zoals dammen en putten, indigobakken en muren. In vroegere tijden waren die allemaal goed zichtbaar omdat het gebied kaal was. Nadat de landbouwactiviteiten op de plantage zijn gestopt heeft de natuur het terrein weer teruggenomen. De bouwwerken bevinden zich nu in een bos en zijn ook vaak overgroeid door vegetatie. Hierdoor zijn ze niet meteen zichtbaar. In het buitengebied bevinden zich ook indigobakken voor de productie van de blauwe indigokleurstof. Omdat voor de indigoproductie veel water nodig was lagen de indigobakken meestal bij een put. Het gebied werd ook doorkruist met muren. Deze muren waren onder meer bedoeld voor het beschermen van de gebieden waar gewassen werden geteeld zoals groenten, fruit en Sorghum (maishi chikitu), tegen binnendringende geiten en koeien die zich hieraan graag tegoed wilden doen.
In dit deel en de vorige delen zijn we uitgebreid ingegaan op de gebouwen en andere bouwwerken op plantages. Maar hoe werden deze gebouwen en andere bouwwerken nu gebouwd? Welke bouwmaterialen gebruikte men? Dit komt aan de orde in het volgende artikel.
7. De Savonet Plantagegebouwen